Przewłaszczenie na zabezpieczenie w praktyce windykacyjnej
Wskazana powyżej umowa powinna zawierać postanowienie bezwarunkowego przerzutu majątku rzeczy przez dłużnika na wierzyciela ze wskazaną przyczyną prawną, tj. w celu zabezpieczenia, oraz zobowiązanie wierzyciela do zwrotnego przeniesienia własności na dłużnika w razie wywiązania się ze zobowiązania (np. spłacenia kredytu czy pożyczki) w określonym terminie. Tak więc przewłaszczenie na zabezpieczenie stanowi szczególną formę zabezpieczenia, polega bowiem na przeniesieniu własności rzeczy należącej do dłużnika na wierzyciela w celu zaspokojenia z niej w razie niewykonania przez dłużnika zobowiązania. Trzeba jednak pamiętać, iż samo przeniesienie własności rzeczy nie umarza długu, albowiem wolą stron tej umowy nie jest ]link]http://www.rynca-inkaso.pl/windykacja-odzyskiwanie-dlugow] odzyskanie wierzytelności[/link], ale jej zabezpieczenie.
Zgodnie z art. 101 ust.1 i 2 prawa bankowego przedmiotem przewłaszczenia mogą być obiekty ruchome oznaczone co do gatunku lub co do tożsamości, zbiory rzeczy lub papiery wartościowe. W przypadku gdy przeniesiona została własność przedmiotu określonej co do gatunku lub zbioru rzeczy, stosownie do przepisu ust. 2 art. 101 prawa bankowego, dłużnik lub osoba trzecia obowiązani są wyodrębnić i oznaczyć obiekt lub zbiór rzeczy oraz - jeżeli umowa nie stanowi inaczej - prowadzić ewidencję zmian w zakresie przedmiotu przewłaszczenia. Dodatkowo zgodnie z zasadą swobody umów nie ma przeszkód, by taką formę zabezpieczenia ustanowić również na nieruchomości, a nawet na udziale w nieruchomości, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 8 marca 2002 r. (III CKN 748/2000, opubl. OSNC 2003/3, poz. 33). Należy jednak wówczas pamiętać, iż umowa dla swej ważności powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, a nowy właściciel wpisany do księgi wieczystej, co wiąże się z dalszymi kosztami. Warto też zauważyć, iż dopuszczalne jest zabezpieczenie wierzytelności banku na podstawie umowy zawartej nie tylko z dłużnikiem, ale również z osobą trzecią o przewłaszczenie rzeczy stanowiącej własność tej osoby.
W praktyce windykacyjnej wyróżnić można mnóstwo sposobów zabezpieczenia wierzytelności stosowanych przez firmy windykacyjne. Jednym z nich jest zawarcie pomiędzy wierzycielem (np. bankiem) a dłużnikiem (np. kredytobiorcą czy pożyczkobiorcą) umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie (tzw. przewłaszczenie powiernicze).
Jak wskazano wyżej, na mocy umowy o przewłaszczenie na zabezpieczenie przedmiot przewłaszczenia zostaje wyłączony z majątku dłużnika. Strony mogą jednakże zadecydować, iż dłużnik nadal będzie posiadał rzecz i z niej korzystał. Warto więc sprecyzować w umowie sposób, a także granice korzystania z rzeczy przez dłużnika. Strony mogą też określić w umowie aspekt dopuszczalnych zmian w przedmiocie przewłaszczenia (np. przetworzenie rzeczy w cyklu produkcyjnym). Gdy dłużnik spełni swój dług, a więc spłaci zadłużenie wraz z należnymi odsetkami i prowizją, przywłaszczona rzecz z powrotem stanie się jego własnością. Trzeba jednak pamiętać, iż w przypadku przewłaszczenia nieruchomości, bank będzie tylko zobowiązany do przeniesienia jej własności z powrotem na dłużnika. Dla skuteczności przeniesienia niezbędne jest podpisanie aktu notarialnego, należy też dokonać odpowiednich modyfikacji w księdze wieczystej.
Jeżeli dłużnik nie spełni świadczenia, czyli przykładowo nie spłaci zaciągniętego kredytu w terminie, wierzyciel będzie mógł zaspokoić się z przedmiotu przywłaszczenia niezależnie od tego, czy należał on do dłużnika czy osoby trzeciej. Wierzyciel będzie mógł więc dowolnie rozporządzić przewłaszczoną rzeczą, na przykład będzie uprawniony do jej spieniężenia|sprzedaży|. Jeśli rzecz nie została wydana wierzycielowi, będzie mógł domagać się jej wydania, także w postępowaniu sądowym.
